Dziś przed południem w Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia w Łodzi odbyły się dziś przed południem uroczystości pogrzebowe dzieci – ofiar niemieckiego obozu dla polskich dzieci przy ul. Przemysłowej. Po liturgii doczesne szczątki jedenastu młodych więźniów zostały złożone na rzymskokatolickim cmentarzu pw. św. Wojciecha w Łodzi. Ich historie są świadectwem cierpienia najmłodszych ofiar niemieckiej okupacji.
Wśród pochowanych znalazły się dzieci, które zmarły w obozie w latach 1943–1944. W dokumentach jako przyczyny ich śmierci odnotowywano m.in. gruźlicę płuc, zapalenie płuc czy zakażenie krwi. Relacje byłych więźniów wskazują jednak, że za częścią tych zgonów kryły się brutalne pobicia, wyniszczenie organizmu głodem i ciężką pracą, choroby oraz przemoc stosowana przez niemiecką załogę obozu.
Edmund Agaciński
Edmund Agaciński urodził się 24 października 1928 r. w Poznaniu. Początkowo nosił nazwisko Mirecki, po matce Róży. Po jej ślubie z lekarzem Antonim Agacińskim został przez niego przysposobiony i przyjął jego nazwisko.
W 1943 r. został aresztowany przez Niemców, gdy poszedł po mleko dla młodszej siostry. Rodzina dowiedziała się od niemieckich sąsiadów, że chłopiec został wywieziony z Poznania. Po pewnym czasie otrzymała wiadomość, że Edmund zmarł 15 lipca 1944 r.
Jak wynika z relacji dotyczących jego pobytu w obozie, chłopiec został zastrzelony przez strażnika, gdy próbował przeskoczyć przez drewniany płot. Jego ciało miało być następnie prezentowane innym więźniom jako ostrzeżenie przed próbami ucieczki. Jeden ze współwięźniów wspominał, że zwłoki chłopca przewożono na taczce po terenie obozu.
Edmund został poddany sekcji zwłok, a 24 lipca 1944 r. pochowany na cmentarzu pw. św. Wojciecha. W akcie zgonu jako przyczynę śmierci wskazano przestrzelenie krtani.
Jan Frej
Jan Frej urodził się 18 stycznia 1929 r. w Krakowie. Był synem Stefanii. Imienia ojca nie odnotowano w dokumentach.
Zmarł 11 kwietnia 1944 r. Oficjalnie jako przyczynę śmierci wskazano gruźlicę płuc. Dwa dni później został pochowany na cmentarzu pw. św. Wojciecha.
Na jego los mogły wpłynąć panujące w obozie warunki. Od grudnia 1943 r. do wiosny 1944 r. więźniów wyniszczała epidemia tyfusu plamistego. Dzieci otrzymywały głodowe racje żywnościowe i były zmuszane do wyczerpującej pracy.
Edward Gąsiorek
Edward Gąsiorek urodził się 17 września 1931 r. w Lille we Francji. Jego matka Helena wyjechała tam w poszukiwaniu pracy, jednak w 1936 r. wróciła do Polski. Rodzina zamieszkała w Lesznie.
Jesienią 1943 r. Helena została aresztowana i wywieziona na roboty przymusowe do Niemiec. Edward trafił natomiast do niemieckiego obozu dla polskich dzieci w Łodzi.
Zmarł 29 marca 1944 r. Oficjalnie przyczyną śmierci było przewlekłe zapalenie nerek. Tego samego dnia pochowano go na cmentarzu pw. św. Wojciecha.
Relacje współwięźniów wskazują jednak, że jego śmierć mogła być następstwem przemocy. Edward wielokrotnie próbował uciekać z obozu i za każdym razem był dotkliwie bity. Po jednej z prób ucieczki prawdopodobnie został zastrzelony.
Stanisław Jagodziński
Stanisław Jagodziński urodził się 13 lutego 1927 r. w Kruszkach w powiecie pilskim. Był synem Bronisławy. Imię ojca nie zostało odnotowane.
Zmarł 11 grudnia 1943 r. Oficjalnym powodem zgonu była gruźlica płuc. 14 grudnia został pochowany na cmentarzu pw. św. Wojciecha.
Podobnie jak w przypadku innych dzieci, jego organizm był wyniszczany przez warunki panujące w obozie: głód, ciężką pracę, choroby oraz epidemię tyfusu plamistego.
Henryk Kadziński
Henryk Kadziński urodził się 2 września 1929 r. w Dulsku w powiecie golubsko-dobrzyńskim. Był synem Stanisława i Lucjany z domu Mroczkowskiej.
Zmarł 18 lutego 1944 r. W dokumentach jako przyczynę śmierci wskazano zapalenie płuc. Tego samego dnia odbył się jego pochówek na cmentarzu pw. św. Wojciecha.
Jego śmierć nastąpiła w okresie szczególnie trudnym dla więźniów obozu. Epidemia tyfusu, niedożywienie i wyniszczająca praca dodatkowo osłabiały organizmy dzieci.
Zdzisław Kafarski
Zdzisław Kafarski urodził się 17 czerwca 1927 r. w Chodczu w powiecie włocławskim.
Jego historia należy do najbardziej wstrząsających. Podczas pobytu w obozie został przyłapany przez niemieckiego strażnika na kradzieży chleba. Chłopiec został brutalnie pobity na oczach współwięźniów. Strażnik powiesił go za nogi i podtopił w kanale z nieczystościami. Nieprzytomnego Zdzisława zamknięto następnie w karcerze.
Chłopiec nie odzyskał przytomności. Zmarł 13 kwietnia 1944 r. Oficjalnie jako przyczynę śmierci podano zakażenie krwi. Tego samego dnia jego ciało przewieziono na cmentarz pw. św. Wojciecha.
Szczątki Zdzisława Kafarskiego odnaleziono w lipcu 2023 r. podczas prac poszukiwawczych prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej na terenie cmentarza rzymskokatolickiego przy ul. Kurczaki w Łodzi.
Tadeusz Kalbarczyk
Tadeusz Kalbarczyk urodził się 7 lutego 1928 r. w Ołyce na Wołyniu. Był synem Juliana i Katarzyny.
Jego ojciec otrzymał gospodarstwo na Wołyniu za zasługi w wojnie polsko-bolszewickiej. Po wybuchu II wojny światowej zaangażował się w walkę, a następnie działał w polskim podziemiu.
W 1941 lub 1942 r. Niemcy zabrali Tadeusza z domu i zmusili go do pracy u niemieckiego rolnika. Rodzina otrzymała później list i zdjęcie informujące, że chłopiec pracuje u bauera w Jaczowicach na Śląsku. Był to ostatni ślad jego życia, jaki otrzymała rodzina.
Tadeusz został później aresztowany, prawdopodobnie po próbie ucieczki z robót przymusowych, i trafił do obozu dla polskich dzieci w Łodzi.
Zmarł 12 marca 1944 r. Oficjalnie przyczyną śmierci było zapalenie płuc. Następnego dnia został pochowany na cmentarzu pw. św. Wojciecha.
Alojzy Magdans
Alojzy Magdans urodził się 22 stycznia 1931 r. w Pobiedziskach w powiecie poznańskim. Był synem Marii.
W obozie chłopiec był skrajnie osłabiony. Nie nadążał za kolumną więźniów, co wywołało agresję jednego z niemieckich wachmanów. Strażnik uderzył dziecko w głowę, powalił je na ziemię i kopał po całym ciele.
Alojzy zmarł 25 maja 1944 r. W oficjalnych dokumentach jako przyczynę śmierci wpisano gruźlicę płuc. Tego samego dnia został pochowany na cmentarzu pw. św. Wojciecha.
Zygmunt Olejniczak
Zygmunt Olejniczak urodził się 7 lutego 1930 r. w Łodzi. W dokumentach zachowało się imię jego matki – Leokadii – natomiast imienia ojca nie odnotowano.
20 listopada 1943 r. został aresztowany. Zarzucano mu kradzieże, wałęsanie się i brak odpowiedniej opieki.
Zygmunt zmarł 19 maja 1944 r. Jako przyczynę śmierci wskazano gruźlicę płuc. 22 maja został pochowany na cmentarzu pw. św. Wojciecha.
Henryk Słaboszewski
Henryk Słaboszewski urodził się 6 czerwca 1929 r. w Łabiszynie w powiecie żnińskim. Był synem Mieczysława i Bronisławy z domu Zakrzewskiej.
Zmarł 24 maja 1944 r. Oficjalną przyczyną śmierci była gruźlica płuc. Dzień później został pochowany na cmentarzu pw. św. Wojciecha.
Jego organizm, podobnie jak organizmy wielu innych dzieci więzionych przy ul. Przemysłowej, był wyniszczany przez głód, ciężką pracę i choroby.
Pamięć o najmłodszych ofiarach
Niemiecki obóz dla polskich dzieci przy ul. Przemysłowej w Łodzi był miejscem, w którym najmłodsi Polacy zostali poddani brutalnym warunkom życia, pracy, głodowi, chorobom i przemocy. Dzieci trafiały tam m.in. pod zarzutami włóczęgostwa, drobnych kradzieży czy braku właściwej opieki.
Dzisiejszy pogrzeb jest symbolicznym przywróceniem imion i godności tym, których wojna pozbawiła dzieciństwa, rodzin i życia. Edmund, Jan, Edward, Stanisław, Henryk, Zdzisław, Tadeusz, Alojzy, Zygmunt i pozostali pochowani dziś młodzi więźniowie nie są już anonimowymi ofiarami historii.
Ich doczesne szczątki spoczęły na cmentarzu pw. św. Wojciecha w Łodzi, a pamięć o ich losach pozostaje ważnym świadectwem zbrodni popełnionych na polskich dzieciach podczas II wojny światowej.
Dzisiejsza modlitwa i pochówek stały się także momentem, w którym po dziesięcioleciach można było powiedzieć nad ich grobami: nie zostali zapomniani.
